UYGULAMALI DAVRANIŞ (ABA) ANALİZİ
Anasayfa Destekleyici Programlarımız UYGULAMALI DAVRANIŞ (ABA) ANALİZİ

Uygulamalı Davranış (ABA) Analizi

ABA terapisi, otizmli çocukların yetersiz kaldığı becerileri kazanmada ortaya çıkan davranış sorunları ile başa çıkmayı amaçlar. Ayrıca, davranış öncesi ve sonrasında var olan durumların davranışı etkilediğinden yola çıkan bir yaklaşımdır. Geliştirdiği davranış ilkeleri ile Davranış Analizi prensiplerini baz alarak öğretme teknikleri ve öğretim müfredatı geliştirmiş, her bir davranışın teker teker öğretildiği ve davranışları alt davranışlara bölüp basitleştirerek otizmli çocuğun anlayacağı hale getirildiği bir uygulama haline gelmiştir.

Aklınıza Takılan Sorular Var Mı?
Bize Ulaşın

(0242) 244 90 96

Tanım

Uygulamalı davranış analizi, sosyal önemi olan davranışları değiştirmeyi amaçlayan, davranışçı psikolojinin öne sürdüğü, davranış temel prensiplerine dayalı süreçleri kullanan bilim dalıdır.

Uygulamalı davranış analizi, her bireyin kendine özgü bir öğrenme biçimi ve öğrenme geçmişi olması nedeniyle her öğretim ya da davranış yönetim tekniğinin bireyde başarı ile sonuçlanmayacağı varsayımı ile geliştirilmiştir. Bu nedenle uygulamalı davranış analizi, bireysel farklılıklar dikkate alır.

Uygulamalılık

Bir çalışma, birey ya da bireyler için öncelikli öneme sahip davranışları sosyal açıdan anlamlı bir şekilde inceliyorsa uygulamalıdır. Bir başka deyişle, sosyal kabul gören uygun davranışların kazandırılması, uygun olmayan davranışların azaltılması uygulamalılık anlamına gelir.

Davranışsallık

Bireyin değişen ya da değiştirilmesi planlanan davranışının tam olarak gözlenebilir ve ölçülebilir olmasını gerektirir.

Uygulamalı davranış analizini kullanan uygulamacı davranışı gözlenebilir ve ölçülebilir bir biçimde tanımlandığında o davranışı değiştirmekte sorun olmayacaktır.

Örnekler: 

*Ayşe çok zeki yerine; Ayşe matematik testinde sorulara %’de 90 doğrulukta yanıt ver

*Osman aksidir yerine;  Osman küfür eder.

*Emir hiperaktiftir yerine; Emir İki dakikadan daha fazla bir işe dikkatini veremez ya da üç dakikada bir sırasını terk eder.

Analitiklik

UDA’ da analitik olmak, çevresel koşulların davranışın gerçekleşmesi ya da gerçekleşmemesinden sorumlu olduğunu bilimsel biçimde ortaya koymaktır.  Uygulamacı değişkenler arasındaki neden-sonuç ilişkisini yani işlevsel ilişkinin varlığını aramalıdır. İşlevsel ilişki davranış öncesi koşullar ile davranış arasında ya da davranışı izleyen durumlarla davranış arasında olabilir. İşlevsel bir ilişkinin varlığından söz ediliyorsa, davranışın oluşması veya oluşmaması deneysel koşullar altında gösterilmelidir.

Teknolojiklik

Sürecin yazılı olarak tanımlanmasını ve yeterince detayı içermesini ve bir başka uygulamacı tarafından yinelenebilir (tekrarlanabilir) olmasını gerektirir.

Kavramsal sistematiklik

Uygulamacının izlediği süreçler davranışın temel prensiplerinden kaynaklanıyorsa kavramsal sistematiklikten söz edilir. Bir diğer deyişle uygulamalar davranışçı ilke ve tekniklerle ilişkili olmalıdır. Davranışçı ilke ve teknikler izlenerek yürütülen uygulamalar kavramsal bir bütünlük sağlayacaktır.

Etkililik

Bir çalışma bireyin davranışını yeterli şekilde geliştiriyor ve birey için pratik sonuçlar üretiyorsa etkilidir.

Etkililiği ortaya koymak amacıyla, sosyal geçerlik, verimlilik, tüketici hoşnutluğu, kar-maliyet karşılaştırılması gibi değişkenler incelenir.

Genellenebilirlik

Davranış değişikliğinin başka durumlar ve başka davranışlar içinde sürdürülebilir olmasıdır. Genellemenin öğretim sırasında kendiliğinden gelişmesi beklenmemeli, genelleme doğrudan amaçlanmalıdır. Özel gereksinimli bireylerle çalışırken bu çok daha önemlidir. Onlarla çalışırken sadece öğretim ortamlarında davranış değişikliği sağlamak değil öğrenilen davranış ya da becerilerin başka durumlar ya da koşullarda da kullanılması sağlamak planlanmalıdır.

Uygulamalı davranış analizinde basamaklar 

Hedef davranış mutlaka “güvenilir” biçimde tanımlanmalı ve ölçülmelidir.

Kullanılacak sürece (uygulamaya) bir başka deyişle bağımsız değişkene karar verilmelidir.

Uygulama (bağımsız değişken) ile hedef davranış (bağımlı değişken) arasında varolan işlevsel ilişki ortaya konmalıdır.

Hedef Davranışın Tanımlanması ve Ölçülmesi

Davranış analizi davranışı değiştirmek için öğretici ve pratik bir yöntemdir. Birinci basamak, değiştirilmek istenen davranışı dikkatli bir şekilde tanımlamak ve ölçmektir. Davranış dikkatli biçimde ölçülmedikçe ve grafiksel olarak analiz edilmedikçe gelişmeleri görmek olası değildir. Kayıt edilmeyen davranışlar kolayca unutulabilir.

Öğretmen davranışın bir gün içinde kaç kez oluştuğunu hatırlayabilir. Ancak önceki 6 – 7 gün boyunca kaç kez oluştuğunu hatırlamakta güçlük çeker. Bir davranışı değiştirmek için  yeni bir program uyguladığınızı düşün elim, uygulama öncesi, uygulama sırasında ve uygulama sonrasında davranışın oluşum sıklığını karşılaştırmaya gereksinmemiz olduğunu biliyoruz. Durumun bir az daha karmaşıklaştıralım bazı davranışlar günden güne çeşitlenebilir. Hatta günün farklı zamanlarında çeşitlenebilir. Bu yüzden davranış an alizi süreçlerini kullanan kişi uygulama süresince davranışın uygulama öncesine oranla daha iyi yada daha kötü durum da olup olmadığını bilmek zorundadır. Bir başka deyişle değiştirilmek istenen davranışla uygulama arasındaki işlevsel ilişkiyi ortaya koyma lıdır.

Hedef davranışı değiştirmek için uygulamaya karar verme

Hedeflenen davranışları değiştirmek için uygulamaya karar vermek davranışların öncesi ve sonrasında yer alan koşulların kayıt edilmesini gerektirir.

Uygulamaya karar vermek için davranışın hangi koşullarda gerçekleştiğini ve davranışı izleyen sonuçların neler olduğunu belirlemek gerekir. UDA’ da uygulamalar davranışın çevresel koşullarını değiştirmekle ilişkilidir.

Uygulama ile hedef davranış arasında varolan işlevsel ilişkiyi ortaya koyma

UDA’ da uygulama ile hedef davranış arasındaki işlevsel ilişki tek-denekli araştırma yöntemleri kullanılarak ortaya konabilir. (Tek denekli araştırma yöntemleri “Eğitim Araştırmaları” isimli derste ayrıntılı şekilde işlenmektedir.)

    Sezgin Vuran / Eğitim Notları

Kaynaklar

Cooper, J.O., T. Heron ve W. Heward. (1987) Applied Behavior Analysis. Merrill publishing co.

Kırcaali İftar, G. ve Tekin, E. (1998) Tek Denekli Araştırma Yöntemleri . Ankara. Türk Psikologlar Derneği.

Schloss, P. J., Smith A. M. (1994). Applied Behavior Analysis in the Classroom. Allyn and Bacon.

Tekin, E. Kırcaali-İftar, G. (2001).Özel Eğitimde Yanlışsız Öğretim Yöntemleri. Nobel Yayın Dağıtım.

Open chat
Size Nasıl Yardımcı Olabiliriz?